Podsumowanie filmowe 1943 roku
Ostatnia aktualizacja: kwiecień 2026
NAJLEPSZE FILMY ROKU
Miejsce #1: Wesoły sublokator ("The More the Merrier")
Nie spodziewałem się, że moim nowym ulubionym filmem 1943 roku okaże się podstawowy film komediowo-romantyczny, gdzie stary i bogaty chłop postanawia swatać młodą kobietę tylko dlatego, że jest wolna i jak to tak, żeby baba była samotna. To wszystko jest tak uroczo naciąganym kretyństwem, że wymagało to dużo umiejętności z każdej strony, aby stworzyć czarujący film. I tak właśnie się stało. Całe główne trio tak dobrze ze sobą współpracuje, ma tak dobre dialogi, humor ma tak dobre tempo, że cały kontekst staje się istotny tylko w tym dobrym znaczeniu: podejmuje w końcu tak współczesny temat braku miejsca do życia. Uparli się, by zrobić to wszystko z jajem i cel osiągnęli. To jest produkcja, która ma odwagę być niedorzeczna i uparta w swoich postanowieniach. Dużo zasad opowiadania historii tutaj jest zaniedbane, nieistotne dla twórców, olane – ale jest w tym talent, celowość, świadomość. Szybko stało się to dla mnie częścią zabawy, niczym nastoletni zespół grający w garażu rodziców, albo film debiutantów robiony razem z kumplami. Skupiają się na tym, co jest dla nich ważne – a reszta nie ma znaczenia. Takiej energii w kinie rzadko jestem świadkiem. Najważniejsze: bawiłem się przednio. https://garretreza.pl/george-stevens/
Miejsce #2: Zdarzenie w Ox-Bow ("The Ox-Bow Incident")
Popełniono zbrodnię i wiemy, kto za to odpowiada. Trzeba się śpieszyć, zanim ta osoba umknie sprawiedliwości. Nie ma czasu nawet, aby szukać szeryfa albo innego oficjalnego przedstawiciela – trzeba ruszać już teraz. I ruszają wszyscy, grupą. Każdy z innego powodu. To musiał być szybki film, ponieważ w dłuższym byłaby przestrzeń do zastanowienia, do namysłu, do sprawdzenia przesłanek. W bezpośrednim było tylko miejsce na złapanie gagatka i założenie mu pętli na szyję – oraz przedstawienie, aby przekonać samego siebie, że to wszystko ma sens. Wielokrotnie padną tutaj słowa o tym, że to nie jest sprawiedliwość, że nie mają pewności, że mogą zabić niewinnego człowieka. Problem w tym, że każda z postaci o tym wie – i niczego to nie zmienia. Ciężko jest zmienić zdanie, ciężko jest odezwać się – w świecie Wellmana ciężko też żyć dalej ze świadomością tego, co się zrobiło. https://garretreza.pl/william-wellman/
Miejsce #3: Niebiosa mogą poczekać ("Heaven Can Wait")
Styl filmu, ale przede wszystkim dialogi, maniera bohaterów, postaci jako takie: to wszystko jest tutaj takie grzeczne, czarujące, eleganckie. Humor niemal może umknąć, ponieważ dwuznaczności oraz niewypowiedziana treść są aż tak zręcznie niemal przemilczane raz za razem, opowiadając o relacjach damsko-męskich i nie tylko: w końcu nawet piekło nie jest nazwane tutaj piekłem, a do diabła – bo kto inny to miał być? – protagonista kieruje się słowami: „Wasza ekscelencjo”. Jest to historia człowieka, który nigdy do końca granicy nie przekroczył, ale ciągnęło go cały czas. I nie zawsze zrezygnował sam z siebie. I nigdy nie przestał. Ten film jest niejakim rozgrzeszeniem takiego stylu życia: nic się w końcu nie stało, prawda? Nie zdradził, nie zranił, były tylko myśli. I oto właśnie jest pytanie: czy myśli są aż takim grzechem, jak się uważało, gdy protagonista zaczynał swoje życie? I czy nadal nim jest, gdy umarł? A nawet jeśli: jest gotowy, by niebiosa na niego poczekały. I wszystko, co się z tym symbolicznie wiąże – mówimy w końcu o życiu po życiu, mającym być nagrodą. On jednak wybrał piękno kobiet na ziemi. https://garretreza.pl/ernst-lubitsch/
Miejsce #4: Sieci popołudnia ("Meshes of the Afternoon")
Short. Z jednej strony produkcje pani Deren mają w sobie energię artysty, która tworzy dla siebie, o sobie, umrze młodo i bardziej jej zależało na tym, jakie jej filmy mają być w teorii: nacisk na nacisk, dotyk własnego ciała, stopy zanurzone w piasku: sensoryczność, przemawianie przez ekran w sposób nieznany widzowi, gotowość na eksperymenty i odwaga w prezentacji wizji oraz tworzenia czegoś, co naprawdę jest otwarte na interpretację: w „Sieciach…” jest jednak ten rytm i powtarzalność potrzebna do tego, aby zacząć odnajdywać się w iluzji ekranu, a gdy już zaczniemy raczkować, dalszy kierunek zależy od widza. Szanuję nawet decyzję, by pójść w wersją niemą, bez dźwięków wskazujących oglądającemu kierunek i tonację emocjonalną. Wszystko tutaj robi widz (przynajmniej do 1959 roku, kiedy autorka miała w końcu zlecić stworzenie muzyki). O czym to jest? O byciu oglądanym. O oglądaniu.
Miejsce #5: Dzieci patrzą na nas ("I bambini ci guardano")
Oświetlenie hollywoodzkie, emocje neorealistyczne. Dzieci widzą, co robimy. Są na tyle niewinne, by tego nie ukrywać, zadawać nam pytania o to, naśladować nas, wymagać od nas. Im mówimy jedno, sobie drugie, innym trzecie, a one patrzą na nas i nie rozumieją, ale robią to z miłością. Chcą nas kochać, a dorośli im to utrudniają. To widać, to działa w każdej scenie. Jeśli tyle dekad po premierze widok nadjeżdżającego pociągu potrafi podnieść mnie z kanapy, a efekty specjalne podczas wizji w oknie oczarować, to oczywiste, że ten film robi coś dobrze. Chwyta odbiorcę, zbliża się do niego. I na koniec pokazuje odchodzące w stronę drzwi dziecko. Mocna rzecz! https://garretreza.pl/vittorio-de-sica/
Miejsce #6: Życie i śmierć pułkownika Blimpa („The Life and Death of Colonel Blimp”)
Duet reżyserski Pressburger i Powell mówi tu o wyrozumiałości wobec wroga, szczególnie tego pokonanego. Zrozumienie go, udzielenie mu pomocy i przyznanie, że jego los od teraz będzie naprawdę ciężki. Tak, to wszystko mielibyśmy czuć wobec Niemców. Podjęto tu tematy odpowiedzialności strony wygranej w każdym konflikcie, próbowano zdefiniować, czym wygrana tak naprawdę jest oraz zadano pytanie o to, czy wygrana za wszelką cenę jest faktycznie wygraną. Twórcy sprzedają tutaj prztyczek w nos własnemu krajowi i z prawdziwie brytyjską manierą pytają ich, czy są pewni, że wygrali pierwszą wojnę światową. Nie odbierają konfliktowi wagi, jedynie przypominają, po co wojny są toczone. Po co ta konkretna się toczy oraz byśmy nie zapomnieli, że po drugiej stronie też są ludzie. Środek największego konfliktu zbrojnego w dziejach planety a oni apelują, by nie walczyć z nazistami nazistowskimi metodami, bo wtedy nazizm wciąż wygra. Brak mi słów. https://garretreza.pl/powell-pressburger/
Miejsce #7: Pięć grobów na drodze do Kairu ("Five Graves to Cairo")
Historia jest zakręcona niczym w komedii pomyłek, a nie poważnym dramacie wojennym, ale jednak seans oswaja z tym wszystkim. Scenariusze na tym poziomie są wciąż wyjątkiem od reguły, czyli opowiadania scena za sceną aż do końca – Charles Brackett i Billy Wilder tworzą należycie: kreują wątki drugoplanowe, które mają związek z tematem przewodnik. Mają set-up i mają pay-off. Jest to trochę fikcyjne, ale też pozwala mieć poczucie, że obcuje się ze sztuką. Sztuką opowiadającą o wojnie i obowiązku jednostki, wychodząc jednocześnie obronną ręką z podejrzeń o bycie propagandą – tutaj zamiast zachęty do umierania za sprawę jest przypomnienie o szerszej perspektywie: jedni umierają, aby drudzy mogli żyć. I na przykład: pomścić tych, którzy oddali swoje życie. Jak dobrze, że finał pasuje do tego wszystkiego. Brackett, Wilder, Stroheim – doskonała robota. https://garretreza.pl/billy-wilder/
Miejsce #8: Nieudany wyczyn ("Porky Pig's Feat")
Short. Porky i Daffy próbują uniknąć płacenia rachunku za hotel, z czego ten drugi robi to, aby zapomnieć o depresji z powodu przegranej w hazardzie. Życie jednak nie okazuje łaski, a manager hotelu wyrasta na godnego przeciwnika. Frank Tashlin wykorzystuje slapstick do opowiadania ponurych historii bez oczywistego happy-endu. Looney Tunes obrane na naszych oczach z beztroski.
Miejsce #9: O żółwiu, który przegonił królika ("Tortoise Wins by a Hare")
Short. Życie jest ciężkie i pełne pułapek, nawet dla Królika Buggsa, który nie może wygrać wyścigu z żółwiem. Dostajemy tutaj świat pełen krętaczy, cwaniaków, przemocy i przekrętów. A na końcu otrzymujemy zbiorowe samobójstwo. Morał? Nie ma morału. Są tylko przegrani i wygrani. Robert Clampett inaczej widział Looney Tunes.
Miejsce #10: Dziwne losy Jane Eyre ("Jane Eyre")
Wersja Jane Eyre mówiąca więcej o swoich czasach niż o książce. Gotycki klimat wlano do tej historii niemal do przesady, nacisk położono na intrygującą historię, a Orson Welles niemal na upartego przejmuje cały czas ekran – i nie da rady oderwać od niego wzroku, póki nie skończy mówić. Plus Joan Fontaine („Skromna acz nieugięta”). I w końcu, chociaż widzę problemy w procesie przeniesienia książki na ekran (czyli ściśnięcie ponad 500 stron w półtorej godziny oaz uproszczenie psychologii, czyli sedna tej pozycji), mogę napisać najwyższą pochwałę tej adaptacji: zachęciła mnie do sięgnięcia po pierwowzór.
Również warte uwagi: Ucieczka z więzienia („Dumb-Hounded”), Mysz na wojnie, Kto kogo stuknął? („Who Killed Who?”)
REŻYSER ROKU:
S. Wood („Komu bije dzwon”)
J. Tourneur („The Leopard Men”)
W. A. Wellman („Zdarzenie w Ox-Bow”)
E. Lubitsch („Niebiosa mogą poczekać”)
B. Wilder („Pięć grobów na drodze do Kairu”)
SCENARZYSTA ROKU:
D. Nichols („Komu bije dzwon”)
L. Trotti („Zdarzenie w Ox-Bow”)
R. Russell & F. Rosss & R. Flournoy & L. R. Foster („Wesoły sublokator”)
S. Raphaelson („Niebiosa mogą poczekać”)
C. Brackett & B. Wilder („Pięć grobów na drodze do Kairu”)
ZDJĘCIA ROKU:
Ray Rennahan („Komu bije dzwon”)
Arthur C. Miller („Zdarzenie w Ox-Bow”)
George Barnes („Dziwne losy Jane Eyre”)
Edward Cronjager („Niebiosa mogą poczekać”)
John F. Seitz („Pięć grobów na drodze do Kairu”)
MONTAŻ ROKU:
M. Deren („Sieci popołudnia”)
J. F. Link Sr. & S. Todd („Komu bije dzwon”)
A. McNeil („Zdarzenie w Ox-Bow”)
O. Meyer („Wesoły sublokator”)
D. Harrison („Pięć grobów na drodze do Kairu”)
AKTOR ROKU:
Gary Cooper („Komu bije dzwon”)
Henry Fonda („Zdarzenie w Ox-Bow”)
Charles Coburn („Wesoły sublokator”)
Orson Welles („Dziwne losy Jane Eyre”)
Don Ameche („Niebiosa mogą poczekać”)
AKTORKA ROKU:
Ingrid Bergman („Komu bije dzwon”)
Jean Arthur („Wesoły sublokator”)
Joan Fontaine („Dziwne losy Jane Eyre”)
Gene Tierney („Niebiosa mogą poczekać”)
Anne Baxter („Pięć grobów na drodze do Kairu”)
MUZYKA ROKU:
Victor Young („Komu bije dzwon”)
Cyril J. Mockridge („Zdarzenie w Ox-Bow”)
Bernard Herrmann („Dziwne losy Jane Eyre”)
Alfred Newman („Niebiosa mogą poczekać”)
Miklós Rózsa („Pięć grobów na drodze do Kairu”)
Najnowsze komentarze