Mervyn Leroy

Jest to remake filmy Whale’a z 1931 roku, wobec którego podjęto konkretne decyzje o zmianach względem pierwowzoru (oraz sztuki teatralnej, która miała premierę w 1930 roku i była oparta na doświadczeniach życiowych i wojennych autora: Roberta E. Sherwooda). Nie tylko dodano 2 wojnę światową jako klamrę narracyjną – czynią Pożegnalny walc 17 maja 1940 roku jednym z pierwszych filmów w historii, które poruszyły ten temat – ale przede wszystkim dodano klasy produkcji oraz fabule i bohaterom. Jest granica, gdzie klasa przeradza się w cenzurę, ale w tej produkcji jej nie przekroczono. Pierwotnie to była wprost opowieść o prostytutce – czy tam osobie zmuszonej przez różne czynniki do prostytucji – która poznaje żołnierza i zamiast spędzić z nim wieczór w tradycyjny sposób, to rodzi się między nimi romans. Mogłem napisać: RUCHANIE, ale to nie cenzura nakazała mi użyć innego słowa, a moja własna potrzeba, ponieważ to one lepiej oddawały naturę tego, o czym chcę opowiedzieć. Tak samo jest w samym filmie – chociaż prawdą jest, że cenzura musiała być zadowolona.

W filmie LeRoya rozwój fabularny i rozkład akcentów jest inny, to już jednak odkryjecie sami. Ważne, że to faktycznie romantyczny film – nie tylko dlatego, że opowiada o nieszczęśliwej, niespełnionej miłości, ale dlatego, że opowiada o potrzebie miłości i wszystkim, co w niej cudowne i smutne. Klamra narracyjna jest tak naprawdę tylko po to, aby pokazać upływ czasu – właściwa akcja nadal rozgrywa się podczas Wielkiej Wojny. I główny bohater te półtorej dekady później nadal o niej pamięta. Nie wiemy, co to znaczy: czy znalazł kogoś innego, czy jest samotny czy może też jest samotny z wyboru, ponieważ nikogo innego już nie chce do siebie dopuścić. Ten brak niedomówienia jest w naturze całego filmu – nie jako akt tchórzostwa, ale właśnie odwagi, aby dać tyle widzowi.

Jest w tym filmie scena, w której Vivien Leigh przeczytała w gazecie straszną wiadomość i musiała zaraz kontynuować rozmowę z kimś w taki sposób, aby nie pozwolić, by ta osoba też poznała tę informację. Jak obie osoby w tej konwersacji zachowują klasę i szacunek do siebie nawzajem, jak żadna nie przechodzi od razu do emocji i pochopnych wniosków, zachwyca mnie do dzisiaj i zachwycało wiele lat temu, gdy oglądałem ten film pierwszy raz. A przecież później te postaci wracają do tej rozmowy, gdy obie już dowiedzą się więcej. I ta klasa w wymianie zdań jest nadal utrzymana. Ten humanitaryzm międzyludzki był potrzebny w tym dramacie psychologicznym, ponieważ bez tego całego ciepła drugiej osoby nie można by opowiadać tej samej fabuły. Pożegnalny walc nie jest tragedią z powodu bomby spadającej na tytułowy most, jak to było w sztuce teatralnej. Jest tragedią ze względu na wewnętrzne przekonanie bohaterów do tego, że nie zasługują na miłość, ponieważ są jacy są. Widzowie mogą to podciągać pod różnicę klas i przynoszenie hańby rodzinie, do której panna młoda się włączy, ale jednak przede wszystkim jest to film o tragedii wewnętrznej. „Akceptujemy miłość na jaką myślimy, że zasługujemy”, powie wiele lat później nauczyciel do Charliego w Perks of Being a Wallflower. Autorzy Pożegnalnego walca też to rozumieli.

I film opowiada o tym jedynie poprzez sugestię. Ani razu nie krzyknie nikomu w twarz chociaż jednym słowem. Będzie jedynie sugerować, dlaczego Myra Lester była na dworcu, gdy żołnierze przyjechali. A to anonimowe spotkanie na moście nie było odosobnione. I jeszcze barman powie, że dla Myry jeszcze za wcześnie, by przyjść do baru – można się jej spodziewać po północy. Finał odbywa się w samotności, jedynie pamiątka w ręku Roya mówi nam, że on o wszystkim się dowiedział. Albo ktoś inny i przekazał mu ją. Może on o nim nie wie? W tych niedopowiedzeniach znajduje się cały melodramatyzm tej historii, która zawsze będzie poruszająca, wzruszająca i smutna. Czy kostiumy i fryzury bardziej pasują do lat 40 a nie 20? Najwyraźniej. Czy maniera męska i podejście do jego wybranki serca wyraźnie wskazuje na czasy dawno minione? Owszem. Czy przez brak spadającej bomby będą widzowie, dla których filmowi brakuje mocniejszych momentów? Również przyznaję rację – ale na tym wszystkim polega siła tej produkcji i nie wyobrażam jej sobie w jakiejkolwiek innej formie (nawet nieszczególnie zależy mi na nadrobieniu trzeciej adaptacji sztuki Sherwooda [Gaby, 1956], która ponoć już ma happy end). Brawa dla aktorów, dla operatora, dla reżysera – za całe piękno, jakie stworzyli na ekranie.