Jacques Tourneur

Teoretycznie fundamentem fabularnym jest tutaj postać protagonisty przedsiębiorcy zajmującego się transportem, dzięki któremu życie rozkwita w małym miasteczku poprzez jego inwestycje oraz inny sponsoring. Będą tu też Indianie, ktoś będzie mieć problem z hazardem i wpadnie w dług, po ulicy kręci się typ z małą gitarą, będzie awanturnik domagający się bójki – oczywiście na terenie baru… Jednak jest tutaj dużo więcej. I wszystko zaczyna się od zdania zamykającego jeden z pierwszych dialogów: „A man can choose his own gods, Cornelius. What are your gods?”. Nie jest to sentencja, której można by się spodziewać w standardowym westernie – już wtedy możemy więc zakładać, że zobaczymy coś… Odmiennego. Rozległe kino obyczajowe w kostiumie westernu, biorące się za filozoficzne tematy życiowe, dodając głębi swojej opowieści.

Nie ma tutaj czasu do zmarnowania i każda chwila dostarcza kolejnych informacji na temat postaci i wątków. To jest jeden z najbardziej dynamicznych – tudzież nakręconych w pośpiechu – filmów, jakie widziałem. Widz, który przestanie uważać nawet na kilka minut, może w taki sposób stracić ważny element fabularny tego lub innego segmentu fabularnego. To tylko 90 minut z hakiem, ale całkiem porządne skupienie jest wymagane od oglądającego. Te wszystkie wspominki w tle, gdy postać przechodzi obok innej postaci, rzucając jedno lub dwa zdania. Rzadko nawet ktoś mówi szybko sam w sobie, ale jednak samo nagromadzenie tego wszystkiego może przytłoczyć. Również dlatego, że sama jakość tego wszystkiego jednak nie jest wysoka – ale to nie jest takie łatwe.

Całość jest na podstawie książki gościa, który wcześniej odpowiadał za pierwowzór „Dyliżansu” – tam zresztą też było bogate tło budowane z licznych wątków. Ernest Haycox chłop się nazywał i w ciągu 50 lat życia zdołał napisać pierdyliard rzeczy – blisko 30 powieści, a zbiorów krótkich opowiadań nie będę liczył. Czy więc była to faktycznie wartościowa podstawa pod film? Może był to tylko generyczny wytwór. W każdym razie: w filmie na przykład jest wątek tego awanturnika. W pierwszej scenie jest tylko wspomniany, że był widziany na miejscu zdarzenia i prawdopodobnie za nie odpowiadał, ale bohater nie chciał skazywać nikogo na śmierć na podstawie „prawdopodobnie”, więc nic nie robił. Druga scena: awanturnika spotykamy, gdy bije się z postacią trzecioplanową. Protagonista staje z nim twarzą w twarz… I nic, wszyscy zawiedzeni, że nie ma bójki. Trzecia scena: z rana awanturnik odwiedza protagonistę i zaprasza na drinka, ale protagonista odmawia, jednak chwilę później inna postać trzecioplanowa zagląda i mówi: awanturnik jest w barze. Tak, wiemy, ale w jakiś sposób to sprawia, że tym razem protagonista tam idzie i teraz już się biją. Prawie na śmierć, ale jednak awanturnik ucieka. Coś z tego rozumiecie? Ja nie. A wspomnienie, że gdyby go nie pobił, to oddał by mu miasteczko… Skąd to się wzięło? Z książki? I zostało źle przeniesione na ekran? Może.

Jednak jednocześnie z tego nawarstwienia bohaterów, wątków, tematów i motywów wynika coś oddzielnego – a przynajmniej można to odbierać w ten sposób. Nadal można tutaj widzieć produkcję zrealizowaną z ogromnym pośpiechem, gdzie poszczególne wątki nie są kończone w satysfakcjonujący, logiczny sposób, ale sam widzę tutaj opowieść o życiu. Wewnątrz tej historii ścierają się liczne postawy życiowe – gotowość do zmian oraz potrzeby stabilności. Zdolność stawiania im czoła albo trwania, jakby nic się nie działo, bo wszystko minie. Pewność jutra zderzona z niepewnością, co przyszłość przyniesie. Cieszenie się teraźniejszością kontra bycie przygotowanym na najgorsze. Nic w tej opowieści nie pozostaje na końcu takie, jakie się zapowiadało: ludzie umierają, zawierają niejasne sojusze, ukochana odchodzi z innym, dobre chęci przynoszą ponure konsekwencje, radosny domek będzie świadkiem masakry godnej miana czystek etnicznych. I tak dalej. Nie ogarniesz wszystkiego, co się stało – a tym bardziej tego, co się może dopiero zdarzyć za chwilę. W ten sposób chaos narracyjny wzmacnia przekaz, o który autor mogło chodzić. Jeśli o to właśnie chodziło – osobiście, jestem dobrej myśli, że to spełniony obraz. Cholernie dobrze zrealizowany i napisany obraz.