Itaka wciąż żyje bez króla, a królowa odmawia wejścia w nowy związek wierząc, że jej mąż żyje, więc wyczekuje na jego powrót. Odyseusz się on nazywa i nikt nic o nim nie wie. Wyruszył na wojnę, wojna się skończyła, inni z niej wrócili, a Odys jeszcze tam jest. Chyba że umarł. Widownia wie, że żyje – jesteśmy razem z nim i wyruszamy na jego Odyseję ku domostwu, żonie… I nie tylko. Może to brzmieć znajomo, dawno temu ludzie opowiadali sobie podobną historię, ale Nolan bierze z niej tylko fragmenty i używa do własnego celu. Różnic jest więcej niż wiele, poczynając na fakcie, że cyklop nie rzuca klątwy na filmowego Odyseusza, co było podstawą fabularną i wytłumaczeniem jego dziesięcioletniej tułaczki. Kalipso nie więzi Odysa przez siedem lat, nie oferuje mu też nieśmiertelności – a Atena, gdyby grająca ją aktorka nie była podpisana tym imieniem, mogłaby być kimś zupełnie innym. I nie robi też w zasadzie niczego, co robiła u Homera.

Podstawy znaczenia jednak są te same – to historia o zmaganiach z losem. U Homera jest to pogodzenie się z byciem na łasce Bogów, którzy cały czas testują bohatera oraz innych, ingerujących w ich losy, przebierają się za inne postaci, nie wykazując się wtedy mądrością ze swojej strony. U Nolana tułaczka Odysa jest historią płacenia za grzechy i rozumienia, że to, co czyniliśmy, wywołało cierpienie, było błędem, wywołało chaos. A w dalszej kolejności: ponoszenia za to odpowiedzialności. Rozpoczęcie dotrzymywania słowa. Wracanie do prawd, które się odrzuciło. Cierpliwe i pokorne działania w cichej nadziei, że powrót jest w ogóle możliwy. Innymi słowy: kino drogi i liczne przygody po drodze, uszczuplające załogę Odysa, aż w końcu zostanie tylko on sam.

Sam film określiłbym mianem: telewizyjny. Wizualnie jest najczęściej nieinteresujący, prezentujący dwójkę aktorów rozmawiających na lokacji bez wykorzystanie jakiegokolwiek przedmiotu lub tła, nakręceni w ciasnym kadrze, jakby się spowiadali w konfesjonale – może z powodów technicznych, gdzie użyli kamer IMAX działających bardzo krótko i mogących zasłaniać, więc korzystali z systemu luster, żeby aktorzy widzieli siebie nawzajem w scenie dialogu. Scenografia jest bogata, kostiumy wystarczają, ale nie ma tutaj rozmachu, który dorównałby biednej „Grze o tron” chociażby. Są sekwencje wspaniałe, są wspaniałe momenty – Cyklop robi ogromne wrażenie, konia trojańskiego naprawdę ciągnięto po piasku, ale 80% tego filmu jest z łatwością w zasięgu studentów filmówki, kolejne 5%, gdyby wykazali się kreatywnością. Jak sam Nolan, który też zdecydował się ominąć jakąś trudną sekwencję poprzez… Ominięcie jej. Tylko powiedział, co się wtedy stało. Dopiero te 15% wymagałoby budżetu i czasu, jak faktyczne statki na morzu albo zdobycie Troi, tylko nawet ta sekwencja nie jest sekwencją. Jest kilkoma ujęciami następującymi po sobie, gdzie występują pojedyncze osoby – kilku strażników umrze, ściana budynku upadnie, rzeźba się przewrócili, baba straci głowę. Zdobycie miasta na budżecie. Czy film kosztował 250 milionów netto? Tak mówią. Czy trzeba go zobaczyć na dużym ekranie? Tak też mówią.

Ja powiem: najlepszy moment filmu jest muzyczny. To wtedy, gdy łuk Odysa śpiewa ostatni raz, co zostaje podjęte natychmiast przez muzykę. Szkoda, że zaraz potem następuje punkt kulminacyjny rodem z filmów z Chuckiem Norrisem. Tylko fatalnie wyreżyserowany. Głos mi odebrało, gdy to widziałem, ale i tak byłbym w stanie tylko pytać raz za razem: co to kurwa jest? Trzy godziny opowiadacie, że ich jest za dużo i nie dacie rady w pojedynkę, po czym dajecie finał, gdzie walczy nawet nie jeden na jeden, bo wszyscy uciekają od niego, a Pattinson ukrywa się za filarem i drze ryja? I wszystko kończy się pięcioma włóczniami otaczającymi Odysa, które go delikatnie tykają? Po czym Spiderman mu rzuca miecz i Odys zabija wszystkie włócznie? Co to kurwa jest?

Jakby co, w filmie też są dwie f-bomby. I są równie z dupy wzięte.

W filmografii Nolana „Odyseja” jawi się jako logiczny ciąg dalszy. Film inspirowany powstaniem bomby atomowej opowiadał o człowieku, który zakończył konflikt na wykrwawienie – wtedy była to druga wojna światowa i USA kontra Japonia gotowa walczyć na przegranej pozycji do ostatniego żołnierza kamikadze, więc zrzucili dwie bomby, zabili dziesiątki tysięcy ludzi od ręki i udawali, że mają tego pod dostatkiem – dopiero wtedy Japonia się poddała. Tamten film zostawił widownię z obawami, co przyniesie przyszłość – przyszłość, czy raczej ciąg dalszy, prezentuje właśnie „Odyseja”, opowiadająca o losach człowieka, który zakończył konflikt na wykrwawianie. Tutaj mówimy o Troi, którą oblegali przez dziesięć lat, aż w końcu użyli fortelu, aby zdobyć miasto – tylko za jaką cenę? Łamiąc boskie prawo zniszczyli coś więcej. Zniszczyli cywilizację, która powstała w oparciu o nie. Teraz sam reżyser zapowiada odpoczynek od kina, ma wrócić do realizacji kolejnego projektu za trzy lata – i za kolejne trzy pewnie dopiero dostaniemy kolejny film Nolana.

Nie mogę się powstrzymać od myślenia: co jest upadkiem Troi w osobistym spojrzeniu Nolana? W ramach narracji samego filmu jest to wydarzenie ledwo wspomniane, jakby tak naprawdę istniało poza nim. Czy reżyser zauważył, jak został odebrany jego poprzedni film – nie będący biografią ani opowieścią o bombie, a jednak przez pryzmat tego był oceniany? Że żaden krytyk nie umiał zadać pytania: czym jest ten film, jeśli nie jest tym, czego się spodziewał? Czy Nolan przewidział odbiór swojej „Odysei”? Czy są jakiekolwiek recenzje i opinie wspominające o znaczeniu zdobycia Troi dla protagonisty? Czy wobec tego wszystkiego pan reżyser zwyczajnie dał sobie spokój? To wszystko jest z mojej strony mocno naciągane, ale jeśli by tak było – to tłumaczyłoby wiele rzeczy. Przede wszystkim brak zaangażowania, szczególnie na tle emocjonalnym. Jakby autor nie był zainteresowany, czy widz w ogóle będzie w stanie zrozumieć jego wizję i interpretację, ponieważ większość widzów w jego opinii już od pół roku wie, o czym jest i czym jest jego najnowszy tytuł. A ta część, która potrzebuje najpierw zobaczyć film – oni poczekają na następny. Może powstanie w lepszych czasach. To z mojej strony projekcja – sam nie czuję smutku, że w najbliższym czasie żaden z moich scenariuszy nie będzie zrealizowany. Zapewne żaden nie będzie nigdy, ale chciałbym, aby była widownia dla nich. W tym momencie filmy są oceniane bez oglądania – od Uwe Bolla po Nolana. Szkoda się w to angażować. Nolan odbył swoją Odyseję, widząc świat skłócony, nie mówiący wspólnym językiem. I wyrusza na zachód. https://garretreza.pl/christopher-nolan/