To jest jedna z najważniejszych książek, jakie przeczytałem. A przynajmniej jej dwie pierwsze części. Przedstawiają wspomnienia kobiety, która znalazła bogatego męża, wprowadziła się do wspaniałej posiadłości i teraz jest nieszczęśliwa. Ciężko będzie to opisać, ale to naprawdę było wspaniałe, ponieważ to nie jest żaden kryminał, horror, fantasy czy co tam jeszcze chcą wydawcy. To powieść psychologiczna, stawiająca na narrację z pierwszej osoby. Osoby, która jest bardzo nieśmiała, niepewna siebie, pełna wątpliwości. I milczy. Milczy, ponieważ nie wie, co powiedzieć. Milczy, bo nie zna odpowiedzi. Milczy, bo nikt jej nie słucha. Milczy, bo nikt nie zwraca na nią uwagi. Milczy, bo inni wtedy mówią.

To oraz ten średni metraż Susan Seidelman o kobietach z przedmieść jest dla mnie tutaj znaczący, ponieważ te dwie pozycje zdają się osiągać to, co feminizm twierdzi, że stara się osiągnąć, tylko jakoś osiąga odwrotność. Średni metraż Seidelman przedstawia świat kobiet, które były przygotowane do życia, które miało nie nastąpić: miały sobie znaleźć chłopa i on będzie dorosły, a od nich samych nikt nie oczekiwał, że będą musiały być dojrzałe, więc ich do tego nie przygotowywano. Przygotowywano je na coś zupełnie innego. Protagonistka „Rebeki” taka właśnie jest: wchodzi w świat, gdzie kobieta ma pełno obowiązków, jak umówić się na fryzjera, odpisywać na listy, ustalić menu kucharzowi, wybrać pozycję wazonu oraz codziennie przypilnować, aby były tam świeże kwiaty… A w jej milczeniu słyszę milczenie kobiety, którą pokochałem. Jak bardzo jej trzeba było nasrać do głowy, aby tak sama się wycofała, miała tak mało wiary w siebie i własną wartość. „Rebeka” naprawdę potrafi to przedstawić i pomóc zrozumieć, jak wygląda życie i tok rozumowania kobiety. Szczególnie jej fantazje, nieustające wyobrażanie sobie tego, jak coś musiało wyglądać, jak kolejny dzień będzie wyglądać, co ludzie będą mówić, jak to wszystko piętrzy się i wpływa na jej postrzeganie rzeczywistości, jak uniemożliwia to jej podejmowanie najprostszych decyzji, rozwiązanie konfliktów i problemów w banalny sposób.

I to nigdy nie jest tak naprawdę sednem książki, jej treścią. To nie jest książka o tym, że mąż nie zwraca uwagi na protagonistkę i dlatego jej los jest okropny, a chłop okrutny. To książka o protagonistce i jej życiu wewnętrznym. To jest całą akcją książki, w której tak naprawdę nie dzieje się zbyt wiele. Znajduje męża, wprowadza się i nie czuje się tam szczęśliwa, ponieważ, poprzez liczne zabiegi podprogowe, nie czuje się być sobą. Czuje, jakby wchodziła w rolę do wypełnienia. Rolę Rebeki. Czuje, jakby cały świat spodziewał się, że będzie Rebeką. To jest książka o poczuciu bezsilności. To jest tragedia.

Do tego całość jest naprawdę dynamicznie napisana. Język jak język, jest on przede wszystkim angażujący, ale sama konstrukcja – to niemal literacki serial, gdzie każdy rozdział ma te +/- 20 stron i kończy się pobudzającym wyobraźnię momentem czy zdaniem. Aż chce się czytać dalej i dalej. Nie wiem, ilu pisarzy pomyślałoby o tym, aby tak zrobić w tytule psychologicznym.

A potem… Jest ostatnia trzecia tej książki, która to wszystko wykreśla, zastępuje czymś nieistotnym, a protagonistkę podmienia na psychopatkę. I robi to w zasadzie jednym zdaniem, za którą cała reszta musi podążyć. Uzasadnienie tego to zdradzanie treści, więc zaczynamy:

Znajdują wrak łodzi i w środku ciało. Okazuje się, że to jest ciało Rebeki, ponieważ… Max ją zabił. Zastrzelił. I wszystko upozorował. W filmie Rebeka ulega wypadkowi i Maxim zaciera ślady, aby nikt go nie podejrzewał o morderstwo, tymczasem w książce ją wprost zabił. A zrobił to, ponieważ… To nie jest istotne, ponieważ protagonistka nie musi tego usłyszeć. Ona jest szczęśliwa gdy tylko usłyszała, że chłop zabił swoją żonę. Nie kochał jej. Nie musi być Rebeką, aby go uszczęśliwiać. ZABIŁ CZŁOWIEKA, A JEJ REAKCJĄ JEST EKSCYTACJA I ULGA. Wszystko, co do tej pory napisałem, muszę wypierdolić za okno, tylko jak? Ja naprawdę to wszystko wyciągnąłem z tej lektury.

Uzasadnienie morderstwa jakieś otrzymujemy, ale jest ono słabe i niewystarczające. Idziemy dalej: Maxim nie może za to odpowiedzieć, bo nie. Sąd sam wymyśla, że Rebeka popełniła samobójstwo, ale jej kochanek orzeka: co to za głupota, czemu miałaby się zabić? I ciągną to, ciągną, przez wiele stron, aż odkryją – ROK PO JEJ ŚMIERCI – że była wcześniej u lekarza. I jadą do niego przez 40000000 stron, denerwując się, co on im powie. Czytelnik wie od dawna – Rebeka musiała być nieuleczalnie chora albo porobiła i nie chce żyć, więc zmusi Maxima, aby ją zabił, aby to ją prześladowało. Taka cwaniara. I tak właśnie jest: miała nowotwór. Nieuleczalny. Więc teoria z samobójstwem jest już wiarygodna i kończymy sprawę… Ale wracają do Manderlay i jest sugerowane, że ono płonie, ale urywamy na tym opowieść. Film przynajmniej wprost pokazuje, że Danny podpaliła posiadłość i spłonęła razem z nią. Taki finał ma sens, a nie, że łuna wschodzącego słońca jest widoczna na zachodzie i dodają gazu w nerwach.

Nagle doskonała powieść psychologiczna staje się słabym thrillerem czy tam kryminałem, a to dodaje wady tej pozycji. Widać jak na dłoni amatorstwo autorki w konstruowaniu intrygi, chociażby poprzez tworzenie postaci Bena tylko po to, aby 300 stron później służył za potencjalnego świadka, który nic nie mówi wystraszony, więc… Jakby go nie było, to by akcja potoczyła się tak samo. Wszystko przychodzi bohaterom zbyt łatwo, robi się za nich, nie ma faktycznego zagrożenia. Jedynym wyzwaniem jest pijak i debil, którego każdy ma w dupie, bo chleje i ruchał własną kuzynkę. Sama protagonistka tylko jest na ostatnich stu stronach i nie ma znaczenia, czy w ogóle tam jest. To jest straszne. Przykre.

Szkoda. To była książka 5/5 i absolutna topka mojego życia. Co zmieniło się w ciągu jednego zdanie i wiedziałem, że nie ma od tego odwrotu. Czy ma sens czytać cokolwiek od niej jeszcze? Czy ma sens traktować ranking stu kryminałów uznanych za najlepsze w historii przez Stowarzyszenie Pisarzy Literatury Kryminalnej w 1990 roku, gdy ten kryminał w porywach zasługujący (jako kryminał) na 3/10 jest w Top 6? Chciałem dać 4/5, ponieważ większa część tej książki jest wspaniała, ale w trakcie czytania pogodziłem się z faktem: autorka to zniszczyła. Zaprzepaściła. Wykreśliła. Protagonistka jest zupełnie inna. Jest chora psychicznie. Daphne Maurier zraniła mnie w ten sposób. I nie umiem znaleźć wytłumaczenia ku temu. https://garretreza.pl/ksiazki/