Leo McCarey

Klasyczny wzór komediowego wzoru na komedię prostą, acz skuteczną: historia bawi, bohaterowie bawią, chce się oglądać i nawet możemy nie zdawać sobie sprawy, że oglądamy coś więcej. Tutaj śledzimy losy lokaja, kamerdynera, osobę służącą komuś innemu, przekonaną o przynależności do innej grupy ludzi, będącej znaczący – nawet jeśli tylko jeden – ale nadal jeden – krok niżej od innej grupy ludzi. Te grupy nie są nazwane, ale tak po prostu jest: są ci, którzy służą, oraz ci, którym służą. I tak ma pozostać. W każdym razie: pan przegrał swojego brytyjskiego służącego w karty, więc tytułowy Arcylokal imieniem Marmaduke Ruggles, z Paryża zmienia dom na Stany Zjednoczone, gdzie zamieszka w Red Gap. Nie w tym prawdziwym Ghost Town na południu Kanady, ale fikcyjnym, gdzieś w Teksasie. Tak, przegrał człowieka w karty. Po pijaku jeszcze. Ruggles jest przerażony, spodziewając się wylądować pośrodku sytuacji rodem z westernu Johna Wayne’a, będąc zmuszonym do ucieczki przed Indianami. Oraz niewolnictwem. Nie wspominając o tym, że te Amerykańce to zachowują się cały czas jak dzikusy.

Najpierw była powieść z 1915 roku, którą na ekran przeniesiono dwukrotnie: jako komedię w 1918 roku oraz jako western w 1923 roku. Każdy z tych filmów spotkał ten sam los: nie zachowała się żadna jego kopia do dzisiaj i uznaje się oba za pozycje zaginione. Leo McCarey podjął w końcu udaną próbę dwie dekady od powstania pierwowzoru. Przepis jest tutaj prosty: bohaterowie oraz fabuła są w jednej skrajności, a reszta filmu ma ich przeprowadzić w drugą skrajność. Chociaż w sumie nie do końca. Brytyjskość zostanie nieco zbita z piedestału, a Ameryka zyska sympatię sceptyków. Wszystko opowiedziane językiem dobrej zabawy.

Komentarz z Internetu: „20th century America in 90min. Good, bad and humorous.”, ale to jedynie część prawdy o tym filmie, który śmieje się nie tylko ze Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, ale również wyobrażenia postronnych o owych Stanach. Werdykt tej produkcji jest jak najbardziej pro-amerykański, tutaj protagonista uzyskuje niezależność oraz satysfakcję życiową w byciu panem własnego losu, ale jednocześnie nie ma żadnego problemu ze śmiania się obywatelom Ameryki prosto w twarz. Najpiękniejszy moment filmu obejmuje one-take, gdzie kamera wędruje od gościa baru do kolejnego, gdzie każdy w inny sposób przyznaje to samo: nie ma pojęcia, co Lincoln powiedział pod Gettysburgiem. I kto wie? Oczywiście Ruggles – i zapewne połowa widowni, to w końcu jedna z największych przemów w historii ludzkości. Arcylokaj deklaruje ją w całości, tworząc moment nad momenty, prezentując najmocniejszą stronę tej komedii: świadomość, kiedy żartować. Jak żartować. I jak uszanować sytuację, kiedy nikomu nie jest do śmiechu.

Przydałoby się, żeby komedie znowu się tego nauczyły. Przestały mieć potrzebę umieć żartować ze wszystkiego w każdej chwili. Można żartować ze wszystkiego, ale jednocześnie trzeba mieć to indywidualne podejście do jakiegoś zakresu czegokolwiek, z czego uważa się z samego siebie, że tego się nie rusza poprzez dowcipy. Inaczej człowiek kończy jako automat, bezmyślnie kpiący i próbujący robić to tak, aby każdy się uśmiechnął, nawet jeśli nie jest w temacie. Ten film niczego nie robi automatycznie, każdy moment był przemyślany i zrealizowany z polotem. Na dodatek ma władzę własną i czuć, że wie, o czym mówi, gdy mówi o sobie współczesnej Ameryce. Podczas seansu czułem, że bawię się dobrze – i z godnością.