Siergiej Eisenstein
„The profession of film director can and should be such a high and precious one”. – Siergiej Eisenstein
Obecnie Siergiej Eisenstein znajduje się w moim rankingu reżyserów na miejscu #269
Top
1. Pancernik Potiomkin
2. Październik
3. Strajk
4. Stare i nowe
5. Iwan Groźny: Spisek bojarów
6. Romans sentymentalny
7. Iwan Groźny
8. Land and Freedom
9. Aleksander Newski
10. Dziennik Głumowa
+ Niech żyje Meksyk!
Ważne daty
1898 – urodziny (Ryga, Łotwa – wtedy ZSSR)
1919 – założenie najstarszej szkoły filmowej (razemz z Lev Kuleshov, Vsevolod Pudovkin, Aleksandr Dovzhenko, Mikhail Romm, Eduard Tisse and Anatoli Golovnya), ich uczniem będzie m.in. Tarkowski
1920/1 – śmierć ojca Michaiła
1923 – debiut krótkometrażowy
1925 – debiut pełnometrażowy
1929 – podróż do USA, gdzie otrzymuje propozycję pracy: chce nakręcić m.in. Wojnę światów, ale nic z tego nie wychodzi i w 1930 roku zostanie deportowany za bycie komunistą (najwyraźniej wcześniej nim nie był)
1930 – Upton Sinclair, którego prace posłużyły za podstawę Aż poleje się krew, pomaga Eisensteinowi i zleca mu zrobienie krótkiego filmu o Meksyku
1934 – małżeństwo, będą razem do jego śmierci
1948 – śmierć (Moskwa, atak serca)
1958 – przedostatni film (Iwan Groźny, część 2): zablokowany przez Stalina i opublikowany po śmierci Stalina
1979 – ostatni film (Niech żyje Meksyk), który zaczął kręcić w 1930 roku i nigdy nie dokończył (m.in. cenzura Meksyku)
Stare i nowe ("Staroye i novoye / The General Line", 1929)
Wiele dekad później Konopielka też pokaże, jak życie na wsi zostanie wzbogacone dzięki dobremu rządowi przez nowoczesność. Tylko w Związku Radzieckim oczywiście będzie to miało odmienny przebieg. Eisenstein z szacunkiem pokazuje tych ludzi oraz efekt ich własnoręcznej pracy, a gdy przychodzi do pokazania ich wątpliwości, to jest bezlitosny: ich nieruchome, osądzające twarze, wyższość w spojrzeniu, niezachwiana wątpliwość w maszynki człowieczka z miasta – to są pomniki! Rząd nie przynosi im zbawienia, on musi zapracować i zasłużyć na ich zaufanie! Musi im udowodnić, że coś może im dać, aby ich życie było lepsze! Cała ta sekwencja jest absurdalnie wyolbrzymiona i trwa wiele minut, a napięcie tylko rośnie i rośnie. Aż czuć pot na twarzy człowieczka z miasta, który robi wszystko, aby jego maszyna zadziałała… I w końcu działa! Mleko tryska niczym fajerwerki w sylwestra, cała wieś musi wyglądać jak neony w Las Vegas, świętowaniu nie ma końca. Dziękujemy panie Lenin.
Ktoś tam będzie mieć to w dupie – i jemu reżyser też okaże szacunek. Potężny obraz, chociaż to tylko obraz pracy w polu, to reżyser nie zna umiaru i robi superprodukcję. Nawet krowę powiększy, aby stała na powierzchni 30 hektarów. Nie wiem, czemu, ale tak zrobił i efekt jest niedorzeczny. Nie wiem, na co patrzę, ale kapelusza uchylam.
Aleksander Newski (1938)
Powtórka po latach, kiedy to dałem niemal z miejsca 1/10 za samo wykonanie. I teraz w dużym stopniu to podtrzymuję, chociaż jestem nieco łagodniejszy w ocenie końcowej. Film jest słabo zrealizowany pod każdym względem – topografia sceny, gra aktorka, jakakolwiek wiarygodność czegokolwiek, zachowanie postaci, dialogi, kupy to się nie trzyma. To jest list miłosny do idei człowieka, który jest ważny dla narodu, całość jest ku pokrzepieniu serc i kończy się ogłoszeniem, że kto zadrze z tym narodem, tego los marny. Tylko przy okazji wskazywał Niemców (nie Prusów czy Krzyżaków, żeby pasowało do czasu akcji) jako wrogów, co przez moment nie było mile widziane w polityce między ZSRR i Trzecią Rzeszą. A potem znowu było mile widziane. Sztuka jest subiektywna.
Wracając do samego filmu – przedstawienie w przedszkolu wydają się aspirować do wyższych rzeczy, niż ten film. Nie jestem w stanie traktować tego poważnie, nie sprawdza się on też zupełnie jako źródło edukacyjne czy coś w tym stylu. Nadal nie wiem nic o Olku Newskim. A pod spodem wydaje się, że jest całkiem sensowny pomysł na wizję, tylko tak jakby po dodaniu do niego ruchu całość się posypała? Aktorzy też wydają się kompetentni, tylko do kina niemego: przyjmowanie pozy i robienie miny wychodzi im nieźle w kontekście języka kina niemego. A tutaj muszą się ruszać, mówić te dyrdymały… Takie mam podejrzenia. I wydaje mnie się, że w ten sposób jakby… Podchodzę obiektywniej do oceny tego obrazu?
Iwan groźny (1944-58)
Opiszę wrażenia z obu części jednocześnie, ponieważ moje odczucia są podobne – to bardzo śmieszne filmy, pod spodem których widać pewien artyzm: najlepiej widoczny nie poprzez oglądanie filmu, ale poprzez oglądanie klipów. I patrzenie na nie pod kątem bycia kinem niemym, które siłą rzeczy musi być dźwiękowe.
Reżyser chciał robić coś innego, ale jego propozycje zostały odrzucane. Stalin za to cenił sobie Iwana Groźnego, uważając go za władcę wielkiego i mądrego – i był zainteresowany naprawieniem pamięci o nim. Reżyser oświadczył, że ma podobne zamiary, ale Stalin widząc efekt w postaci części drugiej (która nadal nie miała być ostateczna) nałożył na nią ban, ponieważ uważał porter Ivana jako słabą podróbę Hamleta. Najwyraźniej tyle wystarczyło. Najwyraźniej tyle znaczy widzieć samego siebie na ekranie i nie dorastać do własnego wyobrażenia tego, jak inni ciebie widzą. Znaczy: ponoć Ivan na ekranie jest Stalinem, ja tego nie wiem. Nic nie wiem o Stalinie poza tym, że umarł i nie żyje. Ponoć też skrzywdził wiele istnień.
Tyle względem treści, co było mało istotne dla mnie podczas oglądania, ponieważ samo patrzenie na ekran było dalece bardziej zajmujące. To nie jest komedia, ale efekt końcowy bawi – czy to inscenizacją, grą aktorską, czasem nawet dialogi są niedorzeczne, nadmuchane. Bawiły mnie groteskowe zbliżenia na twarz, bawiły mnie ich przesadzone, nienaturalne miny, bawiło mnie wyobrażanie sobie tego jako czegokolwiek mającego związek z moją rzeczywistością. To w końcu film w jakimś stopniu historyczny! Iwan Groźny jest postacią historyczną, prawda? Cóż – film zrobił wszystko, abym sprawdził Wikipedię trzy razy, zanim będę miał pewność.
Nie jest to zabawa zapadająca w pamięć. Na pewno zapadł mi w głowie moment, jak protagonista postanowił przyjąć przydomek Groźny – jaką minę wtedy robi, jak kamera na niego patrzy! To trzeba zastopować, aby się wyśmiać do końca. Chwilę wcześniej jeszcze było kuriozalne ustawienie aktorów – każdy przyjął dziwną pozę na ekranie samodzielnie, a w następnym ujęciu okazało się, że oni te pozy przyjmują będąc w odległości kilku centymetrów od siebie. I jeszcze oddalili się potem, bo kamera zrobiła najazd… Finał też był kuriozalny, jak zabili podmienioną osobę, Iwan wyszedł i zaczął cisnąć bekę z napastnika (to teraz go zabijcie, w czym problem?). To powinien być film niemy – reżyser umiał kreować pojedyncze, nieruchome obrazy i poruszać je w montażu, ale gdy te ujęcia były dłuższe (bo aktorzy zaczęli mówić nie mogąc łamać przykazanej pozy) i zaczął się jakiś montaż wewnętrzny, to wtedy wszystko się posypało. Taka jest moja teoria.
Jak się film zatrzyma, przyjrzy się tym ujęciom w oderwaniu od bycia częścią filmu – nie można odmówić filmowi bycia realizowanym w imponujący sposób. Jak uzyskano te wysokie cienie w tle za bohaterami, gdy sami aktorzy są tak blisko kamery – to tylko jeden z przykładów na to, że wizja musiała być konkretna i nie było łatwo ją zrealizować. Tylko od momentu włączenia kamery rzeczy zaczęły się sypać.
Niech żyje Meksyk! (1979)
Historia tego filmu jest taka, że skończył się budżet, a potem materiał trafił do muzeum w Nowym Jorku i przez pięć dekad toczyła się sprawa, aby zwrócić materiał do USSR. Brzmi, jakby było w tym kilka dziur i przydałoby się ją rozwinąć? Cóż, jest to historia opowiedziana wewnątrz tego filmu i twórcy uznali, że więcej nie trzeba. Meritum jest takie, że to nie jest ukończony film, a Niech żyje Meksyk! z 1979 roku nie jest filmem pod tym samym tytułem z 1932 roku. Ten drugi jest oddzielnie na IMDb i ma wyłączoną możliwość oceniania. Ja też nie będę udawać czy przekonywać, że oceniam tamten tytuł. Nie będę też go włączać w poczet rankingu Eisensteina – po seansie jest dla mnie jasne: to nie jest jego film.
Nie ma tutaj za bardzo o czym pisać w kontekście samej produkcji. To zbiór nowel mających formować jakiś obraz Meksyku w głowie widza, tak jak twórcy formują sam obraz Meksyku do znajomych sobie ram. Może znajdują te połączenia naturalnie, może musieli trochę w tym kierunku gimnastykować, ale efekt opowiada o kulturze czy walecznym ludzie zwykłych obywateli, którzy na pewno mieli te same ideały, co obywatele takiego innego kraju…
I jest to nieinteresujące. Przywołuje mi na myśl te amerykańskie dokumenty robione na zlecenie przez amatorów. Pojawiają się interesujące ujęcia, ale mówimy o czymś w stylu: może pięć ujęć. Na tysiąc. Całość jest niema, ale ukrywa ten fakt poprzez dodawanie dźwięku (jak tętent kopyt) czy muzyki. Całość miała być zrobiona bez aktorów ni scenografii, więc kolejny eksperyment. I wyraźnie montaż miał pełnić tutaj dużą rolę, ale montował to ktoś inny, więc tylko tak sobie gdybamy i mamy nadzieję, że to pewnie mógł być wielki film. Ja uważam, że najwyżej mógł wyjść średni.
Plus: sekwencja tratowania końmi ludzi zakopanych w ziemi, tylko głowy im wystawały (oczywiście ustawione). Chyba jedyne, co zapamiętam. Oczywiście będę pamiętał (chociaż nie chcę) też sekwencję korridy, którą oczywiście przeskoczyłem. Jebać wszystko co z tym gównem związane. Jeszcze na koniu walczył z bykiem – i byk zaatakował konia. Chuj wam w dupę kurwa. Chuj rozmiarów tego konia. Po cięciu koń się podniósł, ale, kurwa, coś mi tu śmierdzi. I nie mam na myśli gówna, którym są ludzie zaangażowani w to popierdoleństwo. Jebać jebanym jebaniem to jebane gówno.
Najnowsze komentarze