Jon Alpert

James Gandolfini produkuje dokument, w którym spotyka dziesięć osób obchodzących „Alive Day”: rocznicę dnia, w którym uniknęli śmierci. Są żołnierzami USA, którzy otarli się o zejście z tego świata podczas… Pobytu w Iraku. Piszę o tym tytule blisko 20 lat i już widać, jakie mam problemy, żeby użyć właściwych słów. To nie była formalnie wojna (ostatni raz USA wojnę wypowiedziało w 1942 roku), nie chcę też używać żadnych słów pokroju „misji”, nie mam zamiaru też nikogo antagonizować poprzez użycie słów jak „okupacja”. Chodzi mi o to: czy nadal możemy widzieć ten temat tak, jak wtedy? A konkretniej: czy nadal obejrzymy ten tytuł na baczność, dziękując tym osobom za poświęcenie na rzecz ojczyzny? Czy też zaczniemy się wewnętrznie nakręcać, że tak naprawdę ich straty zostały poniesione na rzecz walki o surowce, która zakończyła się powrotem z podkulonym ogonem, gdzie na finiszu ludzie woleli ryzykować życiem poprzez przyczepienie się do skrzydeł ostatniego odlatującego się samolotu niż tam zostać? Dlatego tak doceniam odwagę w kręceniu teraz, o teraźniejszości, gdy „wojna” trwa piąty rok i zbiera tysiące ofiar pozbawione życia lub samodzielnej egzystencji. Przyszłość przyniesie pytania o to, czy było warto, gdy przemądrzałe głowy po obejrzeniu jednego filmiku na jutubie będą już znać całą prawdę.

A jest to przytłaczający dokument. Pokazuje ciała tych ludzi – nie gdy kończyny są urwane, nie operacje, nie wchodzimy w ich prywatne życie. Oni tylko podwijają nogawki i pokazują kikuty. Pokazują nam swoją twarz pozbawioną oczu. Zdejmują protezy i pokazują się niejako nadzy, gdy są bez nich. Dostajemy zbliżenie na zagojony kikut i zobaczymy wyraźnie, jak wszystko rusza się pod spodem. Nie ma chyba nawet pięciu innych tytułów, które widziałem, robiące coś podobnego. Niekiedy nawet zobaczymy nagranie ze zdarzenia, będącego przyczyną tej straty – ale twórcy nie twierdzą, że tak jest, więc to prawdopodobnie tylko nagrania podobnych wydarzeń: ciężarówek najeżdżających na minę, bezpośredniego trafienia itd. Wciąż robią to porażające wrażenie. Historie tych ludzi? Są pozytywne. Nikt z tych ludzi nie poddał się. Nikt nie został opuszczony. Każdy cieszy się, że żyje nadal. Że może zatańczyć, chociaż do Van Morrisona w wersji country. Że mogło być gorzej… I to tylko godzina czasu, więc na osobę przypada kilka minut. Nie wchodzimy głęboko: kim są i kim byli, szczegóły są poza tym wszystkim. To co im się stało, to wszystko. Zobaczymy ich w przeszłości, gdy byli samodzielni. Czujemy co mamy czuć, gdy chłop ledwo mogący się poruszać, wtedy tańczył jak głupek, pełen radości. Gandolfini jest ledwo obecny, nie ma tu obecnej jego aury lub prezencji. Jeśli nie przyglądamy się ekranowi za bardzo i zignorujemy informacje o jego obecności, możemy tylko podejrzewać, kto tam z nimi rozmawia.

Oczywiście, że cały dokument jest wypełniony wdzięcznością w imieniu ojczyzny – w tym znaczeniu: a jaka inna może być reakcja? Stajemy wobec tych ludzi oko w oko, co innego nam pozostaje niż wyciągnąć chociaż rękę w ich stronę, jeśli tylko mogą ją zobaczyć i uścisnąć? Inna sprawa, że nikt nie żałuje, nie wątpi, nie patrzy wstecz i ma wątpliwości. Wręcz mówią, że zrobiliby to jeszcze raz. Czy jest to propaganda? Nie: nie mówi nic o wojnie ani nie wmawia, że jej cel jest słuszny. Nie podważa jednak sensu poświęcenia tych ludzi, ale tutaj są inne przyczyny. Nikt też nie kwestionuje, w jaki sposób tak naprawdę utrata nóg na zadupiu jakiejś pustyni jest działaniem na rzecz USA. Jakiś na pewno, więc to wystarczy. Przez to seans ten, chociaż porusza, to zostawia też wątpliwości odnośnie szczerości twórców. Czy też producentów. Mało jednak który tytuł tak dobitnie pokazuje ofiary wojny: te, które przeżyły. To w końcu jeden z pierwszych konfliktów w historii, gdy ludzie tak ranni wracają do domu i żyją dalej.