Joseph L. Mankiewicz

Joseph L. Mankiewicz

02/03/2025 Opinie o filmach 0

„I think it can be said fairly that I’ve been in on the beginning, rise, peak, collapse, and end of the talking picture.” – Joseph L. Mankiewicz

„The theater’s for everybody. You included, but not exlusively.” – Joseph L. Mankiewicz (z filmu Wszystko o Ewie)

Joseph L. Mankiewicz

Obecnie Joseph L. Mankiewicz znajduje się w moim rankingu reżyserów na miejscu #170

Top

1. List do trzech żon
2. Kryptonim Cicero
3. Bosonoga Contessa
4. Dom ludzi obcych
5. Detektyw
6. Wszystko o Ewie
7. Duch i pani Muir

Ważne daty

1909 – urodziny (Pennsylvania, USA – jako Joseph Leo Mankiewicz)

1946 – debiut reżyserski

1962 – trzecie małżeństwo, będą razem do jego śmierci

1963 – zarabia trzy miliony za reżyserię „Kleopatry”

1972 – ostatni reżyserski dorobek

1993 – śmierć (Bedford, New York – niewydolność serca)

List do trzech żon ("A Letter to Three Wives", 1949)

Ocena 5 z 5

Stało się: w końcu zrozumiałem kino Mankiewicza. Albo zobaczyłem po prostu najlepszy jego obraz, gdzie jego zamiary zostały najlepiej zrealizowane. Wszystko o Ewie jest dla mnie synonimem kina z kijem, na dodatek przewidywalny i banalny. 5 Fingers ma dobre dialogi, ale są zbyt mądre. Co tam ostatnio widziałem? Dom ludzi obcych? Ten tytuł też był zbyt mądry: miał coś do powiedzenia i dążył do tego, żeby postaci powiedziały to na głos, zamiast jakoś zgłębić. List… też jest dosyć sztywnym obrazem o białych, relatywnie zamożnych ludziach siedzących w salonie i gadających o swoich głupotach z życia, gdzie dialogi są zbyt mądre… Ale jednak, to wszystko kliknęło.

Oglądamy historię kobiety, o której wszyscy mówią, a teraz zniknęła, zostawiając za sobą list – dostarczony do bohaterek w ostatniej chwili, gdy wsiadają na łódkę i będą zajęte cały dzień, bez możliwości skorzystania z telefonu. W liście czytają, że uciekinierka oddaliła się z miasta zabierając jednej męża ze sobą. I teraz zastanawiają się one… Która nie ma męża? Czy ten list jest tylko żartem? Rozmyślają o przeszłości, kreśląc obraz kina obyczajowego, dramatu i satyry na wiele tematów, kończąc na byciu tytułem o ludzkich emocjach, lękach, obawach, wątpliwościach, niepewnościach, potrzebie akceptacji, miłości… I takich tam. Sraty pierdaty, panie.

Pierwsza żona jest przekonana, że nie pasuje do świata, w którym żyje jej mąż i jego bliscy. Ona z małego świata, on światowy. Druga żona stara się spełnić w roli małżonki pomagającej mężowi osiągnąć karierę, ale on nie tego chce od życia. Trzecia dzięki małżeństwu uciekła od życia w zakresie pięciu metrów od przejeżdżającego pociągu trzęsącego wszystkim, ale czy znalazła miłość w ten sposób? Wszystkie trzy są zazdrosne o kobietę, która w przyszłości napisze im list. Ona uosabia ideał, którym wszyscy mężczyźni bezwstydnie i otwarcie zachwycają się co pięć minut. Wzór, któremu nikt nie jest w stanie sprostać, więc ją obgadują, a ich rozmowy jakoś tak zawsze zbaczają na jej istnienie. Wszyscy w tym filmie mówią elokwentnie, retorykę mają na wysokim poziomie, mają ten dryg do wygłaszania zdań, jakie tylko na scenie mogą paść. I dopiero teraz – szósty czy siódmy film Mankiewicza? – to zobaczyłem: sztukę. Sztukę w znaczeniu jako wyraz artyzmu, któremu warto poświęcić swój cenny czas – aby zobaczyć ludzi wysławiających się w taki sposób, że na to zasługują. To sztuka o ludziach zasługujących, aby o nich tworzyć fikcję.

Rita Phipps: People in the show business, you know what I mean, those kind of people always drink scotch.
George Phipps: Well, I know what you mean, but I wish you wouldn’t say it in radio English. „That kind”, not „those kind”.
Rita Phipps: There are men who say „those kind” who earn $100,000 dollars a year.
George Phipps: There are men who say „stick ’em up” who earn more. I don’t expect to do either.

Mankiewicz buduje dla nas świat przeszłości – mężowie zwracający uwagę na suknie żony (i mówiący wprost, co ma na siebie założyć albo poprawić włosy), alkohol, napięcia w małżeństwie, konflikty w społeczeństwie, radio, reklamy, zmiany zachodzące w Ameryce. Również konflikty międzyklasowe i międzypłciowe. Co należy, a czego nie należy. O zrozumieniu innych. Scenariusz w pełni wykorzystuje swoją nieco epizodyczną konstrukcję, aby umieć się skupić naraz na jednej rzeczy, by w rezultacie każdy temat i motyw miał przestrzeń w obrębie całego seansu. Wszystko tutaj jest uporządkowane, schludne i na miejscu – a kolejne seanse zyskują na łączeniu różnych detali z retrospekcji w większą całość. Bogactwo tego obrazu pozwala podczas seansu nabrać pełną pierś i wziąć ją jak swoją, otwarcie interpretując ją według swojego podejścia. I następnie wdać się w dialog z widzem obok.

Realizacyjnie można się przyczepić do zbyt sztywnej reżyserii – aktorzy muszą przejść do kolejnej lokacji, aby kontynuować dialog dopiero tam. Jakieś światło pada sztucznie i w zwracający na siebie sposób. Potknięcia są zauważalne, ale ciężko mi jednocześnie na chwalić Mankiewicza jako reżysera – klasyczne Hollywood jest tutaj na wyciągnięcie ręki, zdjęcia i aktorzy są doskonali. I tak aż do finału, który zdezorientował jednego z producentów. Zobaczył film i wysłał list do reżysera z rozkazem wyjaśnienia pewnych niejasnych kwestii. Zdumiało to autora, który później nie raz miał jednoznacznie odpowiadać na pytania dotyczące zakończenia. Nie rozumiał tylko, co tam może odbiorców dezorientować? Wszystko jest przecież jasne. A ja tyle dekad później nadal widzę tutaj pole do interpretacji – myślałem, że wszystko było celowe, a tutaj się okazuje, że prawda była inna. Muszę jednak po namyśle przyznać rację: gdyby wątpliwości co do finału były celowe, wtedy film tak naprawdę nie miałby sensu.

PS. Obejrzałem dwa razy z dużą przerwą pomiędzy, ponieważ siadając po pierwszym seansie do pisania nie mogłem sobie odpowiedzieć na jedno pytanie. Bardzo ważne, podstawowe wręcz: czemu ona napisała tytułowy list? I po drugim seansie nadal nie mam odpowiedzi. Przynajmniej innej niż: żeby polecieć z nimi w chuja. Co w sumie pasuje do jej charakteru. Przynajmniej na tyle, na ile możemy opisać jej charakter z listu i reszty narracji. Cóż: są filmy, którym widz umie wybaczyć tak porządne dziury narracyjne, skoro prowadzą do interesującej konstrukcji fabularnej. Nie ma na to żadnego wytłumaczenia ani przykazu, że widz musi to akceptować – to nadal dziura i można to uważać po prostu za błąd. A może po prostu jeszcze coś przeoczyłem? Wiem, że mi to nie przeszkadzało i jeśli wytłumaczenie brzmi: „aby film mógł się wydarzyć”, to nie będę miał z tym problemu. Na pewno do tego filmu jeszcze kiedyś wrócę, może wtedy załapię.

Kryptonim Cicero ("5 Fingers", 1952)

Ocena 4 z 5
Solidny tytuł próbujący znaleźć coś w człowieku, który prawie zdradził za dużo.
 
Ogromna część tego filmu miała wydarzyć się naprawdę – reżyser nawet podjął ryzyko nakręcenia części zdjęć w Turcji (lokacji itd., nie z aktorami), z której potem nie chcieli go tak po prostu wypuścić. Do rzeczy: w trakcie Drugiej Wojny Światowej znikąd pojawia się chłop, który oferuje Niemcom tajne dokumenty Brytyjskiego wywiadu. Przedstawia się jako szpieg, ale nie robi wrażenia szpiega i nie traktują go poważnie do czasu, aż jego „próbki” okażą się prawdziwe. Dlaczego ktoś miałby coś takiego robić? Szczególnie z dzisiejszej perspektywy, kiedy Niemcy są jednoznacznie źli? Cóż, ten film podejmuje próbę humanizacji tej postaci. Dowiemy się, kim był, jakie były jego pragnienia, jaki zawód wykonywał i że wcale nie był po stronie Niemieckiej. Osobiście: nie mogę powiedzieć, żeby ten film wyczerpał temat. Można było zrobić nieco więcej – szczególnie, że najwyraźniej główna motywacja protagonisty to wzbogacenie się, a film mentalnie jeszcze stoi w okresie, kiedy na służbę nie patrzyło się jak na ludzi z pragnieniami.
 
Całość parokrotnie podejmuje też próbę niemal realistycznego przedstawienia niektórych momentów życia bohatera. Całość jest zrealizowana bez zarzutu i jako fikcyjna opowieść szpiegowska sprawdza się naprawdę dobrze, ale na koniec nie czułem się przekonany, że naprawdę żył człowiek, który był o krok od zdradzenia Niemcom, gdzie i kiedy zacznie się D-Day (a z innych filmów wiem, jak bardzo trzeba było stawać na głowie, żeby Niemcy nie mieli o tym pojęcia). Co jest zastanawiające, bo film jednak stara się być osadzonym w realnych wydarzeniach – finałowy zwrot akcji opiera się o prawdziwą Operację Bernhard, której jednak film nie wspomina chyba, więc efekt też jest bardziej filmowy niż przekonywujący.
 
Niemniej: solidny, angażujący i zapadający w pamięci film. Widz na pewno będzie kibicować tutaj człowiekowi, który prawie sprzedał świat.

The Barefoot Contessa (1954)

Ocena 4 z 5

Monkiewicz mówi po trochu na wiele tematów. Szanuję, że ten film jest tak konkretny w swoich stanowiskach.

Od samego początku wiemy, że ona umrze. Jesteśmy na jej pogrzebie, a jej życie poznajemy poprzez relacje ludzi będących na ceremonii. Zaczynamy od Bogarta, który był jakby jej opiekunem, gdy zaczynała karierę w kinie. Producent wyhaczył ją w klubie i zaproponował współpracę, tym samym ona zaczęła nowe życie, poznała inne życie i weszła na ścieżkę, która musiała zakończyć się szybką tragedią.

Technicznie rzecz biorąc, jest to film filmowych rozmów. Ładnie są wtedy prowadzeni aktorzy, scenografia oraz kostiumy są istotne, ale same rozmowy nie są zbyt angażujące. I po wszystkim można mieć problem z przypomnieniem sobie, o czym gadali. Jasnym jest, że twórcy chcą tym filmem powiedzieć naprawdę wiele – o relacji reżysera z gwiazdą, o roli producenta, o branży filmowej pełnej ludzi robiących swoje tylko i wyłącznie dla władzy, o traktowaniu kobiet, o smutnym losie kobiet w tym zawodzie… Ta scena mówi na ten temat, tamta scena mówi na tamten temat. A pomiędzy nimi jest przestrzeń, obojętna, ponieważ sprawia wrażenie, że prowadzi do czegoś, czego już się spodziewamy. To nie jest obraz, który czymś zaskoczy. Ja to zaakceptowałem i nawet nieźle się oglądało, a ogólny tragiczny wydźwięk mnie jednak uwiódł. Szeroki zakres tematów artystycznych też mnie zainteresował – czułem odwagę filmu, którą musiał mieć, aby to zrobić. To w końcu dosyć osobisty obraz siłą rzeczy i szereg ludzi mógł poczuć, że to o nich Monkiewicz opowiada. 70 lat później nadal z obrazu bije stres związany z mówieniem tego na głos. Ja to szanuję.