Carl Th. Dreyer

Pisząc o filmach tego reżysera używałem takich słów jak: „Pozbawione życia”, „Mam to już z głowy”, „Od strony realizacji – na plus, od strony widza już nie, ale od kiedy Dreyera interesuje widz? Albo nadmiar tekstu?”, „Pod względem treści to kolejne arcydzieło o niedojrzałych ludziach mających problemy z dupy”, „Sądząc po zdolnościach reżyserskich Dreyera, byłby on świetnym nadzorcą lotów kosmicznych”. O Narzeczonej z Glomdal napisałem: „Dreyer ma talent to tworzenia ładnych kadrów oraz podkreślania roli natury w samej fabule jak i jej duchu. Nie umie tymi kadrami opowiedzieć historii, która sama w sobie jest obojętna i przewidywalna. Kino nieme, które potrzebuje słów bardziej niż kamery”. Męczyłem się na filmach, które robił i często podchodziłem parę razy, zanim dobrnąłem do końca jego statycznych produkcji, mających do powiedzenia banalne rzeczy w obojętny, nieprzekonywujący sposób – o cierpieniu przez Kościół, o wierze, o relacjach społecznych. W sumie nic dziwnego w tym, że najbardziej cenię sobie Wampira oraz Joannę D’Arc. Pierwsze zrobił, żeby zrobić coś całkowicie innego, na drugi miał minimalny wpływ. Trzy razy widziałem ten film i nie pamiętam z niego nic innego niż twarz Renée Jeanne Falconetti. Pamiętam tylko, że podczas powtórki byłem zdziwiony obecnością innych elementów. Które były słabe. Jedyny filmowy występ tej kobiety, to nie ona grała u Dreyera, ona była całością tego filmu. A potem prawdopodobnie popełniła samobójstwo, bo prawdopodobnie była chora psychicznie. Prawdopodobnie.

Oglądałem jego filmy z konieczności, żeby je nadrobić, zaliczyć, jakkolwiek to nazwać. Może jak obejrzę w całości, to wtedy objawi mi się ich wartość – mogłem tak zakładać, ale bez przekonania. Jak mógł zrobić Gertrudę z sercem – jak to ujął – nie wiem, bo ten film naprawdę wygląda, jakby był reżyserowany przez kogoś podpiętego do maszyn utrzymujących jego ciało przy życiu. Ten i wcześniejsze. Zakładałem, że jak już się zaangażuję do zrealizowania takiego „przeglądu”, to zrobię chociaż jedną powtórkę i dam po latach szansę Słowu, ale jednak aż takim masochistą nie jestem. Chciałem zrobić Top 10 i okazało się, że brakuje mi już tylko jednego tytułu – który zresztą okazał się krótkim metrażem. Do tego powtórka Wampira i tyle, ale niech będzie, że jak na jakimś festiwalu filmowym będzie powtórka Słowa czy Dnia gniewu, to usiądę w tej ciemnej sali i zrobię jeszcze podejście. Może będzie prelekcja, może wtedy dostrzegę to serce Dreyera. Chociaż prawdopodobnie zasnę.

Bo czytając o jego życiu – nieszczęśliwe dzieciństwo, wieczne kłopoty finansowe tłumaczące jego brak aktywności reżyserskiej przez blisko dwie dekady z przerwami, bycie pacjentem kliniki w Paryżu – ma on w pewnym stopniu moją sympatię. Pewnie to wszystko widać w jego filmach, tylko same jego filmy mnie straciły. Krytycy i widzowie zresztą też nie byli po jego stronie. Gertrudę jeden krytyk nazwał oglądaniem mebli przez dwie godziny. Podczas właściwej premiery w Paryżu pokazali film w niewłaściwej kolejności, były też inne kłopoty techniczne. Podczas pokazu na festiwalu w Wenecji pół sali wyszło, a drugie pół klaskało – ale akurat tam byłem i wiem, że oklaskują automatycznie, a nie z uznania. Ale Godardowi się podobało. Nie wiem też, jak to się stało, że potem Dreyera jakoś tak zaczęto nazywać największym reżyserem Danii i ma dwa tytuły w Top 50 Sight & Sound (nie żeby ten fakt cokolwiek dla mnie znaczył – ale serio krytycy za życia Dreyera traktowali go jak Eda Wooda). Nie mam sił czytać dalej o nim. Wystarczy.