Podsumowanie dekady w kinie – 1950s

Podsumowanie dekady w kinie – 1950s

21/11/2025 Blog 0
gone to earth 1950 2

Podsumowanie mojego dotychczasowych przygód w kinie i telewizji lat 50, ale nie tylko.

W tej dekadzie w ZSRR przywrócono karę śmierci, odbył się pierwszy w historii wyścig Formuły 1, ostatecznie aprobowano Opus Dei jako instytutu świeckiego, wojska komunistycznej Korei Północnej rozpoczęły inwazję Korei Południowej, Radio Wolna Europa rozpoczęło nadawanie, Tenzin Gjaco został XIV dalajlamą a ludność na świecie wynosiła trochę ponad 2,5 miliarda ludzi (stan na rok 1950), uruchomiono pierwszą telewizję kablową (w Chicago), w Pradze otwarto pierwszą na świecie Izbę wytrzeźwień, ChRL oficjalnie zaanektowała Tybet, po raz pierwszy namalowano „zebrę” na przejściu dla pieszych, na antenie NBC zadebiutował pierwszy na świecie magazyn telewizji śniadaniowej, rozpoczęły się negocjacje między Izraelem a RFN w sprawie wypłaty odszkodowań za Holocaust (stanęło na 3 mld marek niemieckich), wykonano ostatni wyrok śmierci w Holandii, opatentowano kod kreskowy, nad Londynem utworzył się wielki smog (śmierć poniosło 12 tysięcy osób), wystawiono po raz pierwszy sztukę Agathy Christie Pułapka na myszy, w Nowym Jorku po raz pierwszy publicznie zaprezentowano kalkulator elektroniczny, po raz pierwszy podano dzieciom szczepionkę przeciwko polio, Joseph Murray i John Merrill dokonali pierwszego udanego przeszczepienia nerki (później ten pierwszy dokona pierwszej transplantacji nerki), wyprodukowano pierwszy odbiornik kolorowej telewizji (ekran 12”, cena 1000$), Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wydał ustawę znoszącą segregację rasową w szkołach, w Wielkiej Brytanii opublikowano pierwszy tom Władcy Pierścieni, szczyt K2 w Himalajach został zdobyty po raz pierwszy (przez ekspedycję włoską), wydano po raz pierwszy Księgę Rekordów Guinnessa, w Londynie opublikowany został manifest podpisany wcześniej przez Alberta Einsteina i Bertranda Russella przeciwko używaniu broni jądrowej, Armia Czerwona zakończyła okupację Austrii, Rosa Parks w akcie obywatelskiego nieposłuszeństwa odmówiła ustąpienia miejsca w autobusie białemu mężczyźnie, w Egipcie islam stał się religią państwową (i kobiety uzyskały czynne oraz bierne prawa wyborcze), Pakistan stał się pierwszą na świecie republiką islamską, w Chicago zaprezentowano pierwszy magnetowid, fraza „In God we trust” stała się oficjalną dewizą Stanów Zjednoczonych, Adolf Hitler został urzędowo uznany za zmarłego, Ghana uzyskała niepodległość, nadawać zaczęła Litewska oraz Węgierska Telewizja Publiczna, na wyspie Malden na Pacyfiku Wielka Brytania przeprowadziła pierwszy test bomby wodorowej, ustalono związek raka z paleniem papierosów (raport dr. Leroya Burneya), w Iranie arabscy nacjonaliści obalili króla, ZSRR za drugim razem dał radę uruchomić sztucznego satelitę Sputnik 3, utworzono NASA, w Chinach uruchomiono pierwszy kanał telewizyjny, Francja przyjęła nową konstytucję (powstała V Republika, impulsem do dokonania zmian była wojna algierska), po raz pierwszy pojawiły się Smerfy (jako komiks), na Kubie Fidel Castro obalił dyktatora Fulgencia Batistę, Alaska została 49 stanem USA (trochę później Hawaje zostały 50), ZSRR przekazał Polsce stację polarną Oazis w Antarktyce, którą nazwano stacja im. A.B. Dobrowolskiego (od 1979 nie jest używana), Cypr uzyskał niepodległość, w ZSRR rozpoczęto niszczenie 21 857 teczek personalnych ofiar zbrodni katyńskiej (Notatka Szelepina), w Nowym Jorku zaprezentowano lalkę Barbie, w Tybecie wybuchło antychińskie powstanie (następnie premier Chin wydał dekret rozwiązujący rząd Tybetu), ukazała się pierwsza historyjka o przygodach Mikołajka (i komiks z Asteriksem), sfotografowano po raz pierwszy upadek meteorytu, Singapur uzyskał autonomię, otwarto połączenie telefoniczne między Europą a USA, Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Deklarację Praw Dziecka (nie była jednak dokumentem wiążącym dla państw członkowskich) a w Waszyngtonie podpisano traktat antarktyczny (na mocy którego Antarktyka stała się obszarem międzynarodowych badań i pierwszą w świecie strefą wolną od broni jądrowej, obecnie trwa do 2041 roku).

Dwie uwagi na początek – podsumowania serialowego nie będzie, ponieważ widziałem niewiele. A to, co zobaczyłem, było głównie ciekawostką. Jedynie dwa tytuły się wyróżniają: I Love Lucy i Strefa mroku. Lucy nadal jest czołówką sitcomów, a Twilight Zone zaczęło się pod sam koniec dekady, więc nie chcę tego przypisywać tylko temu okresowi.

Podsumowania muzycznego też nie będzie. Od siebie mam tylko oczywistości: płytą dekady jest In the Wee Small Hours Franka Sinatry z 1955 roku. Znam ją od lat, wracam do niej faktycznie i to tyle. W piosenkach podobnie: odkryłem kilka rzeczy pokroju „I put a Spell on You”, ale realnie wracać będę do „Everday” czy „Johnny B. Good”.

KSIĄŻKI DEKADY

(najlepsza z danego roku)

1950 – Teatrzyk Zielona Gęś (Konstanty Ildefons Gałczyński)
1951 – Stąd do wieczności (James Jones)
1952 – Hitler. Studium Tyranii (Alan Bullock)
1953 – Kieszeń pełna żyta (Agatha Christie)
1954 – Drużyna pierścienia (John Ronald Reuel Tolkien)
1955 – Koniec Wieczności (Isaac Asimov)
1956 – Stulecie chirurgów (Jürgen Thorwald)
1957 – Atlas zbuntowany (Ayn Rand)
1958 – Długi tydzień w Parkman (James Jones)
1959 – Nawiedzony Dom na Wzgórzu (Shirley Jackson)

KSIĄŻKI DEKADY

(moje TOP 10 dekady)

Atlas zbuntowany – Ayn Rand, 1957
Zły – Leopold Tyrmand, 1955
Ostatni brzeg – Nevil Shute, 1957
Stąd do wieczności – James Jones, 1951
Nawiedzony Dom na Wzgórzu – Shirley Jackson, 1959
Długi tydzień w Parkman – James Jones, 1958
Kantyczka dla Leibowitza – Walter M. Miller, 1959
Stulecie chirurgów – Thorwald, 1956
Koniec Wieczności – Isaac Asimov, 1955
Hitler. Studium Tyranii – Alan Bullock, 1952

FILMY DEKADY

FilmWeb

wg ocen użytkowników (min 100 głosów)
  1. Afsana (1951)
  2. Dwunastu gniewnych ludzi (1957)
  3. Mother India (1957)
  4. Świat Apu (1959)
  5. Włóczęga (1951)
  6. Podzielone miasto (1950)
  7. Munimji (1955)
  8. Lonelyhearts (1958)
  9. Ostatni z gniewnych (1959)
  10. Świadek oskarżenia (1957)

FilmWeb

z Top 500
  1. Dwunastu gniewnych ludzi
  2. Siedmiu samurajów
  3. Pół żartem, pół serio
  4. Okno na podwórze
  5. Pociąg
  6. Deszczowa piosenka
  7. Rzymskie wakacje
  8. Bulwar Zachodzącego Słońca
  9. Siódma pieczęć
  10. Popiół i diament

IMDb

z Top 250
  1. 12 Angry Men
  2. Seven Samurai
  3. Rear Window
  4. Sunset Boulevard
  5. Witness for the Prosecution
  6. Paths of Glory
  7. Singin’ in the Rain
  8. Ikiru
  9. North by Northwest
  10. Vertigo

RateYourMusic

  1. 12 Angry Men
  2. Seven Samurai
  3. Sunset Blvd.
  4. Rear Window
  5. Ikiru
  6. Tokyo Story
  7. The Seventh Seal
  8. Vertigo
  9. The Human Condition I: No Greater Love
  10. Paths of Glory

MÓJ TOP 100

  1. Bulwar Zachodzącego Słońca
  2. Złotoręki
  3. Światła rampy
  4. Deszczowa piosenka
  5. Kanał
  6. Popiół i diament
  7. Dotyk zła
  8. Atak!
  9. Cień człowieka
  10. Długi tydzień w Parkman

  11. Anatomia morderstwa
  12. Pół żartem, pół serio
  13. Rio Bravo
  14. Kotka na gorącym, blaszanym dachu
  15. Ostatni brzeg
  16. Tokijska opowieść
  17. Cena strachu
  18. Dola człowiecza I – Nie ma większej miłości
  19. Dola człowiecza II – Droga do wieczności
  20. Ścieżki chwały

  21. Hiroszima, moja miłość
  22. Wariacje animacji
  23. Umberto D.
  24. Buntownik bez powodu
  25. Wszyscy jesteśmy mordercami
  26. Kuzyni
  27. Noc i miasto
  28. Ewa chce spać
  29. Pustka
  30. Poszukiwacze

  31. Most na rzece Kwai
  32. Eroica
  33. Jim Ringo
  34. Urodzeni wczoraj
  35. Piękny i zły
  36. Okno na podwórze
  37. Na nabrzeżach
  38. Siedmiu samurajów
  39. Mały uciekinier
  40. Wałkonie

  41. Dzień, w którym zatrzymała się Ziemia
  42. Biały kanion
  43. Zapomniani
  44. Thunder on the Hill
  45. Chcę żyć!
  46. Ucieczka w kajdanach
  47. Piętno śmierci
  48. Zawsze jest piękna pogoda
  49. Człowiek na torze
  50. Zmierzch nad Tokio

  51. Płynące chmury
  52. Dementia
  53. Na wschód od Edenu
  54. 400 batów
  55. Głos góry
  56. The Prowler
  57. Opowieści Hoffmanna
  58. Sabrina
  59. Gorzkie zwycięstwo
  60. Terror in a Texas Town

  61. Mieć i nie mieć
  62. Wielki kartel
  63. The Steel Helmet
  64. Wąska krawędź
  65. M jak morderstwo
  66. Wojna światów
  67. Crime Wave
  68. Człowiek w połowie drogi
  69. To może się zdarzyć każdemu
  70. Człowiek, który się nieprawdopodobnie zmniejsza

  71. Białe noce
  72. Herbata i sympatia
  73. Odds Against Tomorrow
  74. Nazarin
  75. Pociąg
  76. Niewłaściwy człowiek
  77. Pętla
  78. Ósmy dzień tygodnia
  79. Wolne miasto
  80. Dom pani Tellier

  81. Herbaciarnia „Pod Księżycem”
  82. Zabójstwo
  83. Życie na szali
  84. Anastazja
  85. Ludzie z pustego obszaru
  86. Żabi wieczór
  87. Czarny dzień w Black Rock
  88. Słodki zapach sukcesu
  89. W samo południe
  90. Asfaltowa dżungla

  91. Baza ludzi umarłych
  92. Stalag 17
  93. Rififi
  94. 15:10 do Yumy
  95. Słomiany wdowiec
  96. Bannion
  97. Sprawcy nieznani
  98. As w potrzasku
  99. Baza ludzi umarłych
  100. Karmazynowy pirat